Oficrete

Μύθος και ιστορία της Κρήτης

Το κάτωθι κείμενο υποτίθεται ότι θα ήτo μια σύντομη παρουσίαση για τη φιλοσοφία της στήλης και ίντα πάνω κάτω αναμένει κανείς να διαβάσει. Μια λακωνική απάντηση είναι “ό,τι αφορά τη διαδρομή της Κρήτης στο χρόνο”. Αλλά επειδή η Κρήτη είναι περίπου το κέντρο του Σύμπαντος, ας γράψω ένα μικρό σχόλιο για τους περίεργους.
728x90 general

Μία στήλη με τίτλο “από τη θέα των όφεων” είναι αμφίσημη εξ ορισμού. Αξάργου, δηλαδή επί σκοπού για τους μη εξοικειωμένους με το ανατολικό κρητικό ιδίωμα, διότι ό,τι χάνεται στον ορίζοντα του χρόνου φέρει ένα μυστήριο δικό του. Τα γεγονότα του παρελθόντος βαραίνουν, αλλάζουν διάσταση, ερμηνεύονται διαφορετικά ανά τους αιώνες, γίνονται μύθος, δηλαδή πολιτισμός ο οποίος αντηχεί την ανθρώπινη αντίληψη και διαμορφώνει ταυτότητα. Έτσι το αντικείμενο της στήλης είναι ο μύθος και η ιστορία της Κρήτης από μια κάπως διαφορετική οπτική. Βασική αρχή της οπτικής αυτής είναι ότι ο χρόνος δεν κινείται σε μια γραμμή από το μηδέν ως ένα τεχνητό τέρμα, ο χρόνος κινείται σε σπείρες και κύκλους, καθώς τίποτα δεν χάνεται πραγματικά αλλά στην πορεία μπορεί να ξαναγίνει. Παρελθόν και Μέλλον είναι δύο νοητικές ικανότητες, που ανήκουν και αυτές στο Παρόν. Μπορούμε στο παρόν να ξαναζήσουμε οποιαδήποτε στιγμή έχει περάσει ή μπορεί να έρθει χωρίς να απαιτείται ένα ουτοπικό ταξίδι στο χρόνο.

Καταρχάς ο τίτλος είναι παράφραση της θεάς των όφεων. Η ονομασία αυτή ως γνωστόν εδόθη από μια σειρά μινωικών αγαλματίδιων γυναίκας φέρουσας από έναν όφι στην κάθε χέρα. Η θέα των όφεων είναι η εικόνα της δύναμης της ζωής. Οι όφιδες είναι ζωντανοί, στρεφόμενοι και όχι νεκρά σώματα και καμπυλώνουν δεν κρέμονται σα δύο γραμμές. Η λέξη “θέα” σημαίνει όπως στην αρχαία ελληνική αυτό που βλέπει κανείς (σε κοινή θέα) και την ευρεία εικόνα (ενός φυσικού τοπίου) ενώ συνδέεται με το ρήμα “θεάομαι” δηλαδή βλέπω με θαυμασμό και παρατηρώ. Ο συμβολισμός των όφεων με αυτόν τον τρόπο φτάνει πολύ μακριά από την Παλαιστίνη και την Κύπρο (φίδια που στρέφονται σε πήλινους σωλήνες) ως την Σουηδία των Βίκινγκ διότι στη νήσο Gotland βρίσκονται λίθινα ανάγλυφα στρεφόμενων όφεων και γυναίκας με φίδια στα χέρια με την ερμηνεία όπως γράφει στο επικό ποιήμα “Gutasaga” ότι, όλα τα πράγματα συνδέονται σε κύκλους. Συνεπώς η φράση “από τη θέα των όφεων” είναι η παρατήρηση μέσα από το διαχρονικό βλέμμα των έμψυχων πρωταγωνιστών της ιστορίας και του μύθου.

Το διασημότερο είδος όφεος (εκτός του Ομίλου) το οποίο ζει στη νότιο Ευρώπη είναι ο Λαφίτης του Ασκληπιού. Είναι το είδος που τριγύριζε τα Ασκληπιεία του ελληνορωμαϊκού κόσμου (και ίσως εξαπλώθηκε με αυτά) κοντινός συγγενής του Λαφιάτη, το μεγαλύτερο είδος που διαβιεί σε Ελλάδα και Ιταλία (φτάνει ως τα 4 μέτρα) και αναγνωρίζεται εύκολα διότι από τον κανθό των οφθαλμών του ως την ουρά έχει 4 μαύρες γραμμές. Ο Λαφίτης του Ασκληπιού στρέφεται αναρριχώμενος γύρω από τη ράβδο του θεού, ένα παγκόσμιο σύμβολο της ίασης. Η αμφισημία του όφεος έχει να κάνει με την περιοδική έκδυση, την ανανέωση της επιδερμίδας, ένα φαινόμενο που παρομοιάζει την αναγέννηση μετά την ασθένεια αλλά και με το ότι και το δηλητήριο, η θανατηφόρος ουσία, αλλά και το θεραπευτικό μέσο ονομαζόταν με την ίδια λέξη, φάρμακο (σήμερα λέμε και φαρμάκι). Συμβολίζει λοιπόν και τον κύκλο θανάτου – ζωής και το ότι εμπνέει την εγρήγορση, δηλαδή εφιστά την προσοχή στην ιατρική επιστήμη.

Όσον αφορά τέλος το συμβολισμό της θεάς των όφεων φαίνεται ότι η φρουρός των μινωικών ανακτόρων δεν είναι άλλη από τη θεά γνωστή στην μυκηναϊκή Κρήτη με τη γραμμική Β' ως a-ta-na po-ti-ni-ja ( Αθάνα Πότνια ). Ταυτίζεται με την Αθηνά Παρθένο της κλασικής εποχής η οποία περιβάλλεται από όφεις, πάνοπλη με ασπίδα φέρουσα το γοργονείον, δηλαδή τη φοβερή κεφαλή της Μέδουσας με μαλλιά από ζωντανά φίδια. Γνωστή στη Δωρική Κρήτη ως Αθάνα, πολιούχος αρκετών Κρητικών πόλεων όπως Βιάννος Γόρτυς, Ίτανος, Λύκτος, Ρίθυμνα, Κνωσσός , εικονίζεται στα νομίσματα των και είχε ιερά στις ακροπόλεις ώστε να εξασφαλίζεται η προστασία της πόλης σε περίπτωση πολέμου. Δεν είναι η Άρτεμις όπως ίσως κάποιοι πιστεύουν, διότι η “Πότνια Θηρών” είναι περισσότερο θεά της άγριας φύσης. Το φίδι είναι ιερό λοιπόν της Αθηνάς που επαγρυπνά επί της Αρμονίας του Κόσμου όπως γράφει ο Σαλούστιος.

Αυτά για την ώρα. Μείνετε συντονισμένοι για πιο εριστικές απόψεις στη συνέχεια.

Oficrete